Dizel kızdırma bujisi ve enjektör: kış sabahı geç çalışma çözümü
Samsun'da kış sabahı marşa bastığında marş motoru saniyelerce döner, motor ancak birkaç denemeden sonra öksürerek, vuruntulu ve sarsıntılı çalışır; egzozdan ise etrafı kaplayan çiğ yakıt kokulu beyaz bir duman çıkar. Bu, Karadeniz'in dondurucu sabahlarında binlerce dizel araç sahibinin karşılaştığı klasik bir kış arızasıdır. Bu rehberde dizelin soğukta neden zor çalıştığını, kızdırma bujisinin ne işe yaradığını, silindir kapağını söktürmeden kırık buji çıkarmanın nasıl mümkün olduğunu ve enjektör kaçağının nasıl test edildiğini anlattık.
Bu işi Toybelen Sanayi'de yapan firmalardan bazıları:
Dizel motor soğukta neden zor çalışır?
Benzinli motorların aksine dizelde buji ile kıvılcım çakılmaz; yakıt, yüksek basınçla sıkıştırılarak ısınan havanın içine püskürtülür ve kendiliğinden tutuşur. Ancak hava sıcaklığı 0°C ve altına düştüğünde silindir bloğu ve emilen hava çok soğuk olduğu için sıkıştırma sıcaklığı mazotu tutuşturmaya yetmez. İşte tam bu noktada kızdırma bujileri (glow plug) devreye girer:
- ·Kontağı açtığında milisaniyeler içinde çok yüksek sıcaklığa ulaşarak yanma odasını mazotun alev alabileceği kıvama getirir.
- ·Motor çalıştıktan sonra da emisyonu ve titreşimi düşürmek için birkaç dakika "art ısıtma" (post-heating) yapmaya devam eder.
- ·Bujilerden biri dahi patlak olduğunda o silindirde yanma zayıflar; motor tekler, sarsıntı yapar ve yanmayan mazot beyaz duman olarak egzozdan atılır.
Sanayideki en büyük korku: silindir kapağına kaynayan buji
Kızdırma bujileri yanma odasında sürekli yüksek basınç ve karbon kurumuna maruz kalır. Yıllarca değiştirilmeyen bujilerin gövdesi alüminyum silindir kapağına korozyonla kaynar. Bilinçsiz bir müdahalede buji silindir kapağının içinde kırılarak motorun üst kapağının sökülmesine ve yüksek rektifiye maliyetlerine yol açabilir.
- 1Buji sökülmeden önce özel karbon çözücü kimyasallar ve ısıtıcı indüksiyon aparatları uygulanır.
- 2Söküm, tork sınırlayıcı pnömatik titreşim (darbeli) anahtarlarıyla kontrollü yapılır.
- 3Kırılmış bujiler bile silindir kapağı sökülmeden, özel ters kılavuz ve manyetik çekici kitleriyle motor üzerinde çıkarılabilir.
Enjektör geri dönüş (kaçak) testi
Sabahları geç çalışmanın tek sorumlusu her zaman bujiler değildir. Dizel enjektörlerin geri dönüş valfleri aşındığında, marş anında mazot pompası common rail'de gereken yüksek basınca ulaşamaz ve araç zor çalışır. Toybelen dizel test merkezlerinde şeffaf ölçekli geri dönüş kapları ve dijital test tezgâhlarıyla enjektör kaçakları dakikalar içinde tespit edilir; gerekiyorsa meme ve valf revizyonu yapılır.
Doğru dizel ustasını nasıl seçersin?
Dizel ön ısıtma ve enjektör işi özel donanım ve tecrübe ister. Usta seçerken şu üç şeye dikkat et:
- Test cihazı olsun.Bujiyi ve enjektörü tahminle değil, voltaj/direnç ölçümü ve geri dönüş testiyle kontrol etmeli; hangi parçanın suçlu olduğunu göstermeli.
- Kırık bujiyi kapak sökmeden çıkarabilsin.İndüksiyon ısıtma, ters kılavuz ve çıkarıcı kitleri olan servis, kapak söküp yüksek fatura çıkarmadan işi çözer.
- Takım halinde önersin.Ömrünü tamamlamış bujileri tek tek değil takım halinde yenileyen usta, kısa sürede tekrar arıza çıkmasını önler.
Samsun Toybelen Sanayi'de dizel pompa-enjektör, kızdırma bujisi ve bilgisayarlı kalibrasyonu dizel enjektör kategorisindeki uzman ustalardan; kış öncesi genel bakımı ise kışlık periyodik bakım rehberimizden takip edebilirsin.
Sıkça sorulan sorular
4 kızdırma bujisinden 1 tanesi arızalıysa sadece onu değiştirmek yeterli mi?
Tavsiye edilmez. Kızdırma bujileri aynı çalışma ömrüne ve iç dirence sahiptir; biri patladıysa diğerleri de ömrünü tamamlamak üzeredir. Takım halinde değiştirilmediğinde farklı direnç değerleri motor beyninin (ECU) hata vermesine ve dengesiz ön ısıtmaya yol açabilir. Doğrusu bujileri takım halinde yenilemektir.
Patlak kızdırma bujisi Dizel Partikül Filtresini (DPF) tıkar mı?
Evet. Motor beyni kızdırma bujisinde arıza kodu gördüğünde egzoz sıcaklığını yeterince yükseltemez ve DPF'nin otomatik rejenerasyonunu (kendini yakma) engeller. Bu da kısa sürede partikül filtresinin dolup tıkanmasına yol açar. Bu yüzden buji arızası ertelenmemelidir.
Egzozdan çıkan beyaz duman ne anlama gelir?
Kış sabahı çıkan yoğun, çiğ yakıt kokulu beyaz duman genellikle yanmayan mazottan kaynaklanır: bir veya birden fazla silindirde ön ısıtma yetersizdir (kızdırma bujisi) ya da enjektör yakıtı düzgün püskürtmemektedir. Duman kalıcıysa ve sarsıntı eşlik ediyorsa, sistem test cihazıyla kontrol edilmelidir.
Kızdırma bujisi ne zaman değiştirilir?
Kızdırma bujileri yanma odasında sürekli yüksek ısı ve karbona maruz kaldığı için zamanla zayıflar. Sabah geç çalışma, marşta sarsıntı, beyaz duman veya gösterge panelinde ön ısıtma/motor arıza ikazı belirdiğinde bujiler test edilmeli, ömrünü tamamlayanlar takım halinde yenilenmelidir.
Enjektör kaçağı (geri dönüş arızası) nasıl anlaşılır?
Enjektörlerin geri dönüş valfleri aşındığında, marş anında mazot pompası common rail'de gereken yüksek basınca ulaşamaz ve araç zor çalışır. Toybelen dizel test merkezlerinde şeffaf ölçekli geri dönüş kapları ve dijital test tezgâhlarıyla hangi enjektörün kaçak yaptığı dakikalar içinde tespit edilir; gerekiyorsa meme ve valf revizyonu yapılır.