Kırmızı akü lambası neden yanar? Şarj dinamosu (alternatör) ve marş revizyonu
Samsun'da kış sabahı araç çalışmadığında çoğu sürücünün ilk yaptığı hareket hemen yeni bir akü satın almaktır. Ancak yeni takılan akü 3-4 gün sonra yine boşalır veya akşam eve dönerken gösterge panelinde aniden kırmızı akü ikaz lambası yanar. Çünkü kış aylarında farlar, silecekler, en yüksek kademede dönen kalorifer fanı ve arka cam rezistansı yüzünden aracın elektrik tüketimi yaz aylarına göre 3 katına çıkar. Bu ağır kış yükünde asıl suçlu çoğu zaman akü değil; aküyü besleyen şarj dinamosu (alternatör) veya marş anında akımı motora ileten marş motorudur. Bu rehberde kırmızı akü lambasının nedenlerini, konjektör ve bendix arızalarını ve Toybelen'de test tezgâhında yapılan dinamo revizyonunu inceledik.
Bu işi Toybelen Sanayi'de yapan firmalardan bazıları:
Kırmızı akü lambası neden yanar? Şarj dinamosu (alternatör) arızaları
Gösterge panelinde seyir halindeyken beliren kırmızı akü lambası, sürücülerin sandığının aksine akünün eskidiğini değil, alternatörün şarj etmeyi bıraktığını ve aracın o an sadece aküdeki hazır enerjiyi tükettiğini gösterir. Başlıca üç nedeni vardır:
- Aşınan karbon kömürler ve bakır bilezik (kollektör)Alternatörün içindeki karbon fırçalar (kömürler) yıllarca dönen bakır bileziğe sürtünerek biter. Kömür tükendiğinde rotor ile temas kesilir ve elektrik üretimi bir anda sıfırlanır.
- Konjektör (voltaj regülatörü) ve diyot tablası arızasıŞarj dinamosu motor devri ne olursa olsun aküye sabit 13.8V ile 14.4V arasında gerilim göndermelidir. Konjektör bozulduğunda voltaj 12V altına düşerek aküyü bitirir ya da 15V üzerine çıkarak aküyü şişirip araç beynini (ECU) tehlikeye atar.
- Kilitlenen debriyajlı şarj kasnağı ve V kayışı ötmesiYeni nesil tek yönlü debriyajlı alternatör kasnakları kilitlendiğinde V kayışını kasar; kış sabahı ilk çalıştırmada kaput altından tiz bir 'viyaklama' sesi yükselir veya kayış kopar.
Sabah marşa basınca gelen 'tık' veya 'vınnn' sesi: marş motoru ve bendix
Akünüz tam dolu olduğu ve gösterge ışıkları parlak yandığı halde anahtarı çevirdiğinizde motor dönmüyorsa arıza doğrudan marş motorundadır:
- ·Tek bir “tık” sesi (Marş otomatiği / selenoid ve kömürler): Marş motoru ilk basışta 150–250 Amper akım çeker. Marş kömürleri bittiğinde veya selenoid kontakları yanıp karardığında, otomatik sadece mekanik olarak “tık” diye çeker ama elektrik ana sargıya geçemediği için motor dönmez.
- ·Boşa dönen “vınnn” sesi (Bendix dişlisi kaçırması): Marşa bastığınızda motoru çevirmek yerine elektrikli süpürge gibi ince bir vızıltıyla boşa dönüyorsa, bendix dişlisi soğukta donmuş gres veya iç rulman aşınması yüzünden volan dişlisine tutunamıyor demektir.
Komple dinamo değiştirmeyin: test tezgâhında garantili revizyon
Sıfır bir orijinal alternatör veya marş motoru satın almak döviz maliyetleri nedeniyle oldukça pahalıdır. Oysa Toybelen Sanayi Sitesi'ndeki profesyonel oto elektrik atölyelerinde dinamo revizyonu sıfır parça maliyetinin %20 ila %30'una tamamlanır:
- ·Söküm ve arıza tespiti: Dinamo araçtan sökülerek rotor sargıları, stator ve diyot tablası kısa devre testinden geçirilir.
- ·Noktasal parça yenileme: Yalnızca aşınan kömürler, bakır kollektör bilezikleri, ses yapan ön/arka rulmanlar (bilyeler), konjektör veya marş bendix dişlisi OEM parçalarla değiştirilir.
- ·Test tezgâhı simülasyonu: Toplanan alternatör veya marş motoru araca takılmadan önce elektrikli test tezgâhına bağlanır; yük altında 14.2V sabit şarj ürettiği doğrulanarak araca monte edilir.
Doğru ustayı nasıl seçersin?
Elektrik arızasında ezbere yeni akü veya komple sıfır dinamo aldıran yerler yerine, ölçüm ve revizyon yapan ustayı seçmek için şu üç noktaya dikkat et:
- Akü satmadan önce şarj voltajını ve kaçak akımı ölçsün.Araba çalışmadı diye hemen yeni akü takmak yerine, multimetreyle alternatörün 13.8V–14.4V şarj edip etmediğini ölçen usta asıl arızayı yakalar.
- Dinamoyu topladıktan sonra test tezgâhında yük altında denesin.Alternatörü veya marş motorunu tezgâhta çalıştırıp amper/voltaj değerlerini gördükten sonra araca monte eden servis ikinci kez sök-tak yaptırmaz.
- Rulman ve konjektörde kaliteli OEM marka kullansın.Dinamo içindeki bilye ve konjektörde ucuz yan sanayi parça kullanılırsa birkaç ay içinde yeniden ses yapar; kullanılan parçanın markasını soran ve belirten usta güvenilirdir.
Samsun Toybelen Sanayi'de kırmızı akü lambası ve şarj kesme sorunları için alternatör (şarj dinamosu) tamiri sayfasından, sabahları marş kaçırma ve kömür arızaları için marş motoru tamiri sayfasından ustaları karşılaştırabilir; tüm atölyelere oto elektrik kategorisinden ulaşabilirsin.
Sıkça sorulan sorular
Seyir halindeyken kırmızı akü lambası yanarsa araç ne kadar gider?
Kırmızı akü lambası yandığı anda alternatör elektrik üretimini durdurmuş demektir; araç yalnızca aküde kalan rezerv enerjiyle ortalama 15 ila 30 dakika daha gidebilir. Farları, kalorifer fanını, arka cam rezistansını ve multimedyayı derhal kapatıp motoru stop etmeden doğrudan en yakın Toybelen oto elektrik servisine sürmelisiniz. Stop ederseniz tekrar marş basmayacaktır.
V kayışının (alternatör kayışı) kopması sadece şarjı mı keser?
Hayır, çok daha tehlikelidir. V kayışı koptuğunda alternatör durduğu için kırmızı akü lambası yanar, hidrolik direksiyon pompası devre dışı kaldığı için direksiyon aniden sertleşir ve birçok motorda devridaim su pompası da aynı kayıştan güç aldığı için motor birkaç dakika içinde hararet yaparak conta yakabilir.
Sağlam bir şarj dinamosu (alternatör) kaç volt elektrik üretmelidir?
Motor rölantide çalışırken ve farlar/kalorifer açıkken multimetre ile akü kutup başlarından ölçülen şarj voltajı 13.8V ile 14.4V aralığında olmalıdır. Voltaj 13.5V altına düşüyorsa dinamo aküyü dolduramıyor, 14.8V–15V üzerine çıkıyorsa konjektör bozulmuş ve aküyü kaynatıp beyne zarar veriyor demektir.
Marşa basınca motor dönmeyip elektrikli süpürge gibi 'vınnn' sesi gelmesi nedir?
Bu durum marş motorunun içindeki bendix (tek yönlü kavrama) dişlisinin kaçırdığını gösterir. Marş motoru döner ancak soğukta donmuş gres veya aşınmış bendix rulmanı yüzünden dişli ileri fırlayıp motorun volan dişlisine geçemez. Bendix değişimiyle çözülür.
Sıfır alternatör veya marş motoru almak yerine revizyon yaptırmak sağlıklı mı?
Evet. Alternatör ve marş motorunun dış alüminyum gövdesi ve ana sargıları kolay kolay bozulmaz; aşınan parçalar kömürler, bakır kollektör bileziği, konjektör, diyot tablası ve rulmanlardır. Toybelen'de test tezgâhında yapılan revizyon, sıfır parça fiyatının %20–%30'una fabrikasyon ömür sunar.