Triger seti ve devridaim pompası ne zaman değişir? Kışın kopma riski
Otomotiv dünyasında hiçbir sürücünün duymak istemeyeceği iki kelimelik bir arıza vardır: “Triger koptu.” Motorun alt bloğundaki krank mili ile üst kapaktaki eksantrik millerini milisaniyelik bir senkronizasyonla birbirine bağlayan triger kayışı (veya zinciri), pistonların yukarı çıkışı ile subapların açılışını kusursuz bir ritimde yönetir. Bu kayış koptuğu anda mekanik bağ ortadan kalkar; yukarı fırlayan çelik pistonlar açık kalan subaplara binlerce devirlik hızla çarparak eğrilen subaplar, delinen pistonlar ve ağır bir motor revizyon faturası bırakır. Üstelik kış mevsiminde yaşanan triger kopmalarının bir numaralı gizli faili, dondurucu gecelerde kilitlenen devridaim (su) pompasıdır.
Bu işi Toybelen Sanayi'de yapan firmalardan bazıları:
Kışın devridaim pompası trigeri nasıl koparır?
Birçok sürücü trigerin sadece kilometre dolunca kopacağını düşünür. Oysa triger kayışı motorun içinde yalnızca eksantrik milini değil, aynı zamanda motor soğutma suyunu dolaştıran devridaim (su) pompasını da çevirir. Kış sabahlarında yaşanan kopma senaryosu üç adımda gelişir:
- Donan soğutma sıvısıAracınızda kaliteli antifriz yoksa veya antifriz derecesi kış soğuğuna dirençli değilse (-10°C altı), motor bloğundaki su gece buz kristallerine ve çamurlaşmaya dönüşür.
- Kilitlenen devridaim pompasıSabah marşa bastığınız anda buz kütlesi içinde kalan devridaim pompasının çarkı dönemez veya bilyesi sıkışarak tamamen kilitlenir.
- Diş sıyırma ve kopma felaketiMarş motoru krank milini döndürmeye devam ederken, sabit kalan pompa kasnağının üzerinden kayan triger kayışının dişleri sıyrılır veya aşırı gergiye dayanamayarak anında kopar.
Triger kayışı mı, triger zinciri mi? Ne zaman değişmeli?
Motor tipine göre zamanlama sistemi kauçuk esaslı dişli kayışla veya metal zincirle çalışır. Her iki sistemin de kış soğuğuna verdiği tepki ve değişim takvimi farklıdır:
- ·Triger kayışı (kauçuk): Genellikle 4 ila 5 yıl ya da 60.000 – 90.000 km periyotla değiştirilmelidir. Aracınız az yol yapsa ve kilometre dolmasa bile 5 yılı geçen kauçuk kayış kış ayazında elastikiyetini kaybeder, sertleşir ve mikro çatlaklardan kopar.
- ·Triger zinciri (metal): Ortalama 150.000 – 200.000 km civarında dayanır ancak ömürlük değildir. Zincir kopmadan önce baklalarından uzama yapar. Kış sabahları motor ilk çalıştığında 2-3 saniye boyunca kaput altından gelen “şakır şakır” metalik zincir sesi, zincir gergisinin boşaldığının ve zincir setinin acilen değişmesi gerektiğinin kanıtıdır.
Yapılan en büyük hata: sadece kayışı değiştirmek
Araç sahipleri bazen parça maliyetini kısmak için sadece triger kayışını değiştirtip devridaim pompasını ve bilyaları eski bırakmak isteyebilir. Bu tercih kış ortasında iki katı masraf çıkarır:
- ·Yeni takılan triger kayışının ve gergi mekanizmasının tansiyonu fabrikasyon olarak yüksektir.
- ·Eski su pompasının yıpranmış bilyesi ve keçesi bu yüksek gerginliğe dayanamaz; birkaç bin kilometre sonra antifriz kaçırmaya başlar veya bilye dağıtarak kilitlenir.
- ·Toybelen standardı: Toybelen Sanayi Sitesi'ndeki profesyonel mekanik servislerinde triger kayışı, otomatik gergi bilyası, avare kasnaklar ve devridaim pompası set halinde (kit) yenilenir; soğutma sistemi taze antifrizle doldurularak havası alınır.
Milimetrik hassasiyet: sente ayarı ve kilitleme aparatları
Modern motorlarda triger değişimi kasnaklara daksil veya tornavidayla işaret koyarak yapılacak bir işlem değildir:
- ·Toybelen ustaları her motor koduna özel sente kilitleme aparatları (zamanlama kiti) kullanarak krank ve eksantrik millerini fabrikasyon açılarında sabitler.
- ·Sadece 1 diş bile kaçık takılan triger; aracın çekişten düşmesine, kış sabahları çok geç çalışmasına, vuruntulu rölantiye ve yüksek yakıt tüketimine neden olur.
Doğru ustayı nasıl seçersin?
Triger ve devridaim değişimi motorun kalbine yapılan bir işlemdir; hatalı montajın telafisi ağır olur. Servis seçerken şu üç noktaya dikkat et:
- Motoruna özel sente kilitleme aparatı kullansın.Göz kararı işaretlemeyle değil, aracın motor koduna uygun fabrikasyon sente aparatlarıyla zamanlama yapan usta sabah geç çalışma ve çekiş kaybı yaşatmaz.
- Devridaim pompası ve antifrizi set olarak yenilesin.Sadece kayışı değiştirip geçmek yerine gergi bilyası, avare kasnak, su pompası ve taze antifrizi bir bütün olarak değiştiren servis uzun ömürlü iş çıkarır.
- Çıkan eski parçaları ve kayış üretim tarihini göstersin.Takılan yeni triger setinin markasını, üretim tarihini ve araçtan çıkan eski bilyalarla su pompasının durumunu şeffafça paylaşan usta güven verir.
Samsun Toybelen Sanayi'de kış bastırmadan triger kayışını, zincir boşluğunu ve devridaim pompasını kontrol ettirmek için triger seti değişimi hizmet sayfasından ustaları inceleyebilir; tüm mekanik atölyelere oto servis kategorisinden ulaşabilirsin.
Sıkça sorulan sorular
Triger kayışının eskidiği gözle bakılarak anlaşılır mı?
Triger kayışı kapalı muhafaza kapağının altındadır. Dış yüzeyi temiz görünse bile krank kasnağına oturan iç dişlerin diplerindeki kauçuk yorgunluğu ve mikro çatlaklar dışarıdan anlaşılamaz. Trigerde göz kontrolüne değil, üreticinin belirlediği yıl (4-5 yıl) ve kilometre (60.000-90.000 km) takvimine güvenilmelidir.
Seyir halindeyken triger koparsa ne hissedilir ve ne yapılmalı?
Aniden motordan metalik bir 'çat' veya 'küt' sesi gelir, motor stop eder, direksiyon ve fren pedalı sertleşir. Bu anda kesinlikle aracı vurdurmaya çalışmamalı veya tekrar marşa basmamalısınız; tekrar marş basmak sağlam kalan subapları da eğer. Aracı çekici ile Toybelen servisine ulaştırmak hasarı sınırlar.
Triger değişirken devridaim pompasını değiştirmek şart mı?
Evet, kesinlikle şarttır. Yeni takılan triger kayışının ve gergi bilyasının tansiyonu fabrikasyon olarak yüksektir. Eski devridaim pompasının yorulmuş bilyesi ve keçesi bu yeni gerginliğe dayanamaz; birkaç bin kilometre sonra su kaçırmaya başlar veya kilitlenerek yeni trigeri koparır. Üstelik işçilik aynı olduğu için set halinde değişim çok daha ekonomiktir.
Kış sabahları ilk çalıştırmada gelen metalik şakırtı sesi triger zincirinden mi gelir?
Zincirli motorlarda sabah ilk marşta 2-3 saniye süren 'şakır şakır' metalik ses, triger zincirinin uzadığının ve hidrolik zincir gergisinin yağ basıncını tutamadığının en net belirtisidir. Soğuk motor yağının gergiyi geç doldurmasıyla başlayan bu ses ihmal edilirse zincir diş atlayarak sente kaçırabilir veya kopabilir.
Antifriz derecesi ile triger kopması arasında nasıl bir bağlantı var?
Devridaim pompası hareketini doğrudan triger kayışından alır. Antifriz oranı zayıf olan soğutma suyu gece ayazında buz kristallerine dönüşüp çamurlaştığında devridaim pompasının çarkını dondurur. Sabah marşa basıldığında dönmeyen pompa kasnağı triger kayışının dişlerini sıyırır ve kayışı anında koparır.